Philip G. Zimbardo, Robert L. Johnson „Szekspir i psychologia. Co o naturze ludzkiej mówią nam wielkie dzieła Szekspira?”

 

        Jestem zachwycona „Szekspirem i psychologią”, to jedna z najlepszych książek psychologicznych, jakie kiedykolwiek czytałam. Szekspir żył w czasach, w których nie istniała psychologia jako nauka, on jednak wiedział więcej o człowieku niż obecnie niejeden psycholog. Autorzy książki podkreślają, że obserwacje Szekspira są w pełni zgodne z tym, co twierdzi współczesna psychologia, traktują go nawet jako prekursora psychologii. Przywołują wiele sztuk Szekspira, każdą streszczają i pokazują na przykładzie konkretnych bohaterów różne postawy ludzkie wobec różnych wyzwań, trudnych sytuacji, przeciwności losu itp.

Można obserwować, czy bohaterowie szekspirowscy, a zarazem zwykli ludzie, bez względu na czas, w którym żyli, kierują się bardziej rozumem, czy emocjami i jakie są konsekwencje takiego zachowania. W obliczu trudnych sytuacji Szekspir pokazuje, czy ważniejszy jest charakter człowieka, jego system wartości, czy też ekstremalna sytuacja potrafi człowieka zmienić kogoś tak, że ten ktoś będzie działał zupełnie inaczej, niż można było przypuszczać. To oczywiście tylko przykłady, te na które bardziej zwróciłam uwagę.

        Zimbardo i Johnson analizują przypadki, opisane przez Szekspira i rozkładają je na czynniki pierwsze. Zwracają uwagę na niuanse, np. wielu szekspirowskim bohaterom się wydaje, że są logiczni i działają zgodnie z planem, w rzeczywistości jednak kierują nim emocje, z których nie zdają sobie sprawy. Autorzy podsumowują potem te wywody. Przykładowo zwracają uwagę na to, jak kończą ci ludzie, którzy kierują się wyłącznie emocjami, albo ci u których emocje biorą górę w różnych nagłych sytuacjach. Koniec jest oczywiście nieciekawy. Fascynująca jest też analiza różnych zaburzeń u postaci szekspirowskich, mamy tam psychopatów, narcyzów, osoby pogrążone w depresji, chyba są wszystkie ludzkie charaktery.

        Poza ekstremalnymi sytuacjami są też i zwyczajne. Szekspir pokazuje np. postawy niedojrzałości, charakteryzującej się tym, że dana osoba nie przechodzi płynnie z jednego etapu życia w drugi. Ktoś np. zostaje wiecznym chłopcem, kochającym zabawy. Zimbardo i Johnson próbują wyjaśnić, dlaczego tak się dzieje, wskazuje też na to i sam Szekspir.

    Zaraz po przeczytaniu „Szekspira i psychologii” zaczęłam czytać „Hamleta”, którego znałam nie tylko z lektury, ale i ze sztuki teatralnej. Odbiór jest już zupełnie inny, znacznie głębszy.

10/10